Παρασκευή, 29 Αυγούστου 2014

Αν το «Τουριστικό μοντέλο» «πνέει τα λοίσθια»(?)
Τότε: Ζήτω ο «Μετα-τουρισμός!!!»
του οικονομολόγου Παναγιώτη (Τάκη) Κ. Μυλωνά

Ο τουριστικός τομέας της οικονομίας, στην Ζάκυνθο, είναι ο παράγοντας που σφραγίζει αποφασιστικά κάθε αναπτυξιακή ή/και αντιαναπτυξιακή(;) προοπτική στο Νησί. Γι’ αυτό -καθόλου τυχαία- πέντε, τουλάχιστον, από τα είκοσι, περίπου, άρθρα μουπου δημοσίευσα εντός του 2014 στο τοπικό τύπο, αναφέρονται στον Τουρισμό. Αναφέρομαι στα εξής: ...
στις 24-1ου-2014, στον «ΕΡΜΗ», άρθρο, με τίτλο: «Το Τουριστικό μας Μοντέλο είναι προβληματικό και παράγει ελλείμματα!», στις 18-3ου-2014, στον «ΕΡΜΗ», άλλο άρθρο, με τίτλο: «Το “All Inclusive” είναι μια “Ketchup” της συμφοράς», στις 9-4-2014, στην «Ελεύθερη Άποψη», επίσης άρθρο, με τίτλο: «Πολιτική του νησιού μας στον τουρισμό!» και στις 30-7ου-2014, στην «Ελεύθερη Άποψη», άρθρο, με τίτλο: « “Η αβάσταχτη ελαφρότητα” της “βαριάς βιομηχανίας” του τουρισμού μας…».
[Αφορμή για τη σύνταξη του παρόντος άρθρου, υπήρξε η τηλεοπτική εκπομπή, «πολίτες με κρίση», στο περιφερειακό τηλεοπτικό κανάλι «ΙΟΝΙΑΝ», όπου, την περασμένη Κυριακή το βράδυ, στις 24-8ου, ο Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Τουρισμού κ. Αναστ. Λιάσκος, μας απασχόλησε -υποτίθεται για θέματα πολιτικής στον τουρισμό- χωρίς να εισφέρει οτιδήποτε το ουσιώδες, Μας εντυπωσίασε όμως το γεγονός πως, στην ειδική αυτή εκπομπή, δεν θίχτηκε ούτε ένα θέμα, από τη «βεντάλια» των θεμάτων «πολιτικής για τον τουρισμό» που παραθέτει το άρθρο που ακολουθεί…]
I) Το τουριστικό φαινόμενο και οι απολήξεις του:
Έχει λεχθεί πως: «Το τουριστικό φαινόμενο είναι ένα ολόκληρο σύστημα αλληλοεξαρτώμενων επί μέρους στοιχείων», γι’ αυτό, τόσο το μέγεθος, όσο και η δομή της τουριστικής μας βιομηχανίας, επηρεάζουν καθοριστικά (θετικά ή/και αρνητικά) την οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή κάθετόπου που αποτελεί τουριστικό προορισμόΟ τουριστικός τομέας όμως, μπορεί να γίνει πράγματι -υπό προϋποθέσεις όμως- κύριο ανάχωμα και βασική οικονομική έπαλξη, προκειμένου να αντιπαλέψουμε τις αντιξοότητες της αιμοβόρας οικονομικής κρίσης και των «μνημονίων», που δοκιμάζουν -με οδυνηρό τρόπο- τις αντοχές της κοινωνίας μας. Αρκεί -το επικρατούν μοντέλο τουρισμού- να μην συγκρούεται,αλλά να εντάσσεται, σε πολιτικές, για ισόρροπη και βιώσιμη ανάπτυξη, για τη λειτουργία του «πολλαπλασιαστή της ανάπτυξης» και για πολιτικές που θα κατατείνουν στην επιμήκυνση τηςσημερινής στενής τουριστικής περιόδου.
Ωστόσο, το παράθυρο ευφορίας που ανοίγεται -μέσα στην οδυνηρή κρίση που διανύουμε- απόαυτή την εκρηκτική αύξηση των αφίξεων των τουριστών στην πατρίδα μας, είναι και παραμένει -δυστυχώς- εικονικό και κάλπικο. Αφού, σύμφωνα και με τα στοιχεία των έγκυρων ερευνών, που αναδείξαμε στις προηγούμενες αρθρογραφίες μας, εύλογα αναστοχάζεται κανείς και για τα ακόλουθα:

Τι παράθυρο ευφορίας μπορεί να υπάρξει, άραγε, με καθηλωμένες τις τιμές ανά διανυκτέρευση (οι οποίες είναι: μονοψήφιο ποσοστό της άλλοτε «τιμής πόρτας» κι απαράδεκτα ισάξιες με εκείνες τηςΤυνησίας)παρά τις συνεχιζόμενες σημαντικές επενδύσεις (με τραπεζικές χορηγήσεις & κρατικέςεπιχορηγήσεις, για αναβάθμιση του επιπέδου καταλυμάτων και υποδομών και για επέκτασή τους),παρά -επίσης- την αυξημένη προστασία του τουριστικού προϊόντος (με φοροαπαλλαγές, μειωμένοΦ.Π.Α.με απαλλαγή από τον ΕΝ.Φ.Ι.Α., επιδοτούμενα προγράμματα εργασίας & κατάρτισηςκ.λπ.) και παρά -ακόμα- τη χρόνια αστάθεια στις ανταγωνίστριες χώρες και περιοχές, ιδίως σε αυτές της Β. Αφρικής (αστάθεια, που είναι «ευεργετική» σε μας, αφού προξενεί αντανακλαστική ζήτηση);

Τι παράθυρο ευφορίας μπορεί να υπάρξει, άραγε, με ένταση της εποχικότητας και σμίκρυνση της ήδη στενής τουριστικής περιόδου, με στασιμότητα των εσόδων ανά διανυκτέρευση και με μείωσητου μέσου αριθμού των διανυκτερεύσεων ανά τουρίστα;

Τι παράθυρο ευφορίας μπορεί να υπάρξει, άραγεαπό το μικρό -έως και μηδενικό- βαθμό«μόχλευσης», που προκαλείται στην οικονομία του τόπου από τον τουρισμό, ένεκα της αμελητέας ενσωμάτωσης -στην προστιθέμενη αξία του τουριστικού μας προϊόντος- της εγχώριας παραγωγής, αλλά κι αυτής της εργατικής δύναμης της χώρας;

Τι παράθυρο ευφορίας μπορεί να υπάρξει, άραγε, από τη διατήρηση της φοροδιαφυγής, της εισφοροδιαφυγής και της αποφυγής στην απόδοση των ανταποδοτικών τελών του τομέα σε τόσουψηλά επίπεδα;

Τι παράθυρο ευφορίας μπορεί να υπάρξειάραγε, με τον πολλά υποσχόμενο «Οργανισμό Τουρισμού» του Δήμου Ζακύνθουο οποίος δεν είναι σε θέση ούτε καν να σκεφτεί κι ούτε να προτείνει κάτι το εντελώς απλό κι ανέξοδο: την συνένωση -τουλάχιστον- των τεσσάρων ενώσεων ξενοδόχων του νησιού μας, σε μίαγια το σχηματισμό μιας ενιαίας διαπραγματευτικής πολιτικής, στάσης και θέσης, απέναντι των «Tour Operators», για την επίτευξη ικανοποιητικότερων τιμών στα τιμολόγια των προσφερόμενων τουριστικών μας υπηρεσιών;

Τι παράθυρο ευφορίας μπορεί να υπάρξει, με τον «Οργανισμό Τουρισμού» του Δήμου Ζακύνθου,άραγεο οποίος φαίνεται ότι αγνοεί παντελώς την έννοια, όχι μόνο του αειφόρου ή βιώσιμουτουρισμού, αλλά και αυτή την «αρχή της χωρητικότητας». Του όγκου, δηλαδή, που μπορεί να εξυπηρετηθεί -με βάση την επάρκεια, των φυσικών πόρων, τις αντοχές του περιβάλλοντος, των έργων υποδομής κ.λπ.- ώστε να θεωρείται τουριστικά κορεσμένη μια περιοχή, αφού -ο οργανισμός αυτός- δεν είναι σε θέση ούτε και να καταγράψει τα αντιπροσωπευτικά μεγέθη της τουριστικήςκίνησης, της παραγωγής και της οικονομίας του στο νησί;

Τι παράθυρο ευφορίας μπορεί να υπάρξει, άραγε, με πτώση της ποιότητας του τουριστικού προϊόντος (από τα χαμηλής ποιότητας εισαγόμενα: αναλώσιμα εφόδια, τρόφιμα, ποτά κι υπηρεσίες)και της πτώσης της ποιότητας του τουριστικού ρεύματος, με την επεκτεινόμενη επικράτηση ή/καικυριαρχία του φτηνού «All Inclusive» και με καταβαράθρωση μισθών, συνθηκών και ωραρίων εργασίας (όπου -σε ακραίες περιπτώσεις, απλήρωτων εργαζομένων- θυμίζουν εκείνες του «τύπουΜανωλάδας»); Κι αυτά, παρά τη σημειωθείσα αύξηση της παραγωγικότητας εργασίας στον τομέα;

Τι παράθυρο ευφορίας μπορεί να υπάρξει, άραγε, με κατακλυσμιαία την εξάπλωση -στο νησί- του «All Inclusive», που πλήττει την εξωξενοδοχειακή τοπική οικονομία, περιορίζοντας δραστικά τις δραστηριότητες των τουριστών εκτός ξενοδοχείων; Χωρίς να γίνονται κατανοητά, επίσης και τα εξήςα) ότι, αυτή η ραγδαία εξάπλωση του φαινομένου του «All Inclusive», οφείλεται ισομερώς, τόσο στους ξενοδόχους, που υστερούν στην πολιτική «marketing» που ασκούν και παραδίδονταιστην επανάπαυση του «All Inclusive», όσο και στην εγκατάλειψη της προσπάθειας -για υψηλή ποιότητα στην παροχή υπηρεσιών- των επιχειρηματιών που λειτουργούν στις εκτός ξενοδοχείων δραστηριότητες (εστιατόρια, κέντρα ψυχαγωγίας κ.λπ.) και β) ότι, η ενδεχόμενη νέκρωση τωνκέντρων αναψυχής και των άλλων βιωματικών δραστηριοτήτων -στον εκτός ξενοδοχείων χρόνοκίνησης των τουριστών- θα επιφέρει -μακροπρόθεσμα- και νέκρωση της ελκυστικότητας του νησιού μας ως τουριστικού προορισμού;

Τι παράθυρο ευφορίας μπορεί να υπάρξει, άραγε, όταν, η μόνη προβληματική που αναπτύσσεται στο θέμα υπαγορεύεται μόνο από στενά εισπρακτικούς όρους ή κοντόθωρους υπολογισμούς, ενώαπουσιάζει οποιοσδήποτε διάλογος -στο νησί- αλληλοκατανόησης, μεταξύπ.χ.: των «AllInclusive» επιχειρήσεων και των εμπλεκομένων -με τον τουρισμό- φορέων, για αμοιβαία ωφέλιμη συνύπαρξη και -γιατί όχι- συνεργασία;

Και τι παράθυρο ευφορίας μπορεί να υπάρξει, άραγε, με γενικευμένη τη συντριπτική καθήλωση του εσωτερικού τουρισμού, που συνεχίζεται -και χωρίς ορίζοντα τέλους- επί μια πενταετία, λόγω τηςπαρατεινόμενης οικονομικής κρίσης;
II) Επικίνδυνη η ανεξέλεγκτη μονοκαλλιέργειά του: 
Αυτή η γρήγορη μεγέθυνση, μόνο των αφίξεων των τουριστών, των δυο τελευταίων ετών,αυξάνει τους φόβους και τις ανησυχίες όλων μας, όταν είναι προφανές ότι: κάθε «μονοκαλλιέργεια» -όπως και αυτή του τουρισμού- είναι επικίνδυνη. Πολύ περισσότερο μάλιστα όταν, οι άλλες παραγωγικές δραστηριότητές μας έχουν καθηλωθεί, ενώ η οικονομία μας εξαρτάται υπερβολικά απ’ αυτόν τον ένα κλάδο, εξελισσόμενη σε μια «νεοφεουδαρχική μονοκαλλιέργεια τουρισμού», όπως είχαμε-άλλωστε- ξαναγράψει σε προηγούμενη αρθρογραφία μας. Άλλωστε, η άναρχη τουριστική ανάπτυξη κι η απρογραμμάτιστη ανοικοδόμηση των τουριστικών εγκαταστάσεων -αργά αλλά σταθερά- οδηγεί στην άσκηση αρνητικών πιέσεων στο περιβάλλονστην τοπική κουλτούρα, αλλά και στην ίδια τηνανάπτυξηΕίναι μια κατάσταση που εμπεριέχει το σπέρμα αυτοκαταστροφής στις περιβαλλοντολογικά υποβαθμισμένες περιοχές. Περιοχές που είχαν άλλοτε υπέρμετρη τουριστική ανάπτυξη και πίεση, γνωρίζουν ήδη, σήμερα, κρίση και ύφεση και αποτελούν ζωντανά παραδείγματα προς αποφυγή.Απάντηση στην κρίση του υπαρκτού τουρισμού θα ήταν οι ήπιες μορφές τουρισμού, με ζεύξη τηςτουριστικής εμπειρίας, με άλλες παραγωγικές, πολιτιστικές και οικολογικές δραστηριότητες, που συνδυάζουν, τη λειτουργικότητα, με το αισθητικό αποτέλεσμα.
Ο στόχος μιας πολιτικής τουρισμού, πρέπει να αποβλέπει περισσότερο στην ποιότητα κι όχιστην ποσότητα του τουριστικού προϊόντος. Ταυτόχροναείναι κοινότοπο να αναφερθεί πως: ηοποιαδήποτε τουριστική ανάπτυξη, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη κι ευάλωτη. Εξαρτάται από πολλούςπαράγοντες που είναι δύσκολο -έως και αδύνατο- να ελεγχθούν ή και να προβλεφθούν, όπως, π.χ.,είναι: οι γεωπολιτικές εξελίξεις, οι φυσικές καταστροφές ή ακόμα και οι τρομοκρατικές ενέργειες.
Το υφιστάμενο μοντέλο τουρισμού -του «Ήλιος & θάλασσα», βασικά- χαρακτηρίζεται από μιαέντονη εποχικότητα που δημιουργεί πολλά προβλήματα. Οι εργαζόμενοι στον τουρισμό (υπαμειβόμενοιέναντι των άλλων κλάδων, χωρίς εργασιακή ασφάλεια και συχνά ανασφάλιστοι και χωρίς -οι εργοδότες τους- να τους προσφέρουν κατάρτιση ή και μακροχρόνια κίνητρα αποδοτικότητας), απολύονται -στην πλειονότητά τους- κάθε φθινόπωρο. Το ταμείο ανεργίας επιβαρύνεται υπέρμετρα, συγκριτικά με οποιονδήποτε άλλον τομέα της οικονομίας. Οι ξενοδοχειακές και κοινωνικές υποδομές, της εποχικής εξυπηρέτησης του όγκου των τουριστών, μένουν νεκρές ή υπολειτουργούν, για 6 έως 9 μήνες το χρόνο. Κι ωστόσο, αυτές είναι ανεπαρκείς, για τις 3 με 4 εβδομάδες της τουριστικής αιχμής. Η δε συνάρτηση -και η εξ αυτής «καμπύλη»- «κόστους - οφέλους», της αποδοτικότητας του μοντέλου που υιοθετήσαμε, εμφανίζει εξαιρετικά μικρό «βεληνεκές» δραστικότητας. Η εξάπλωση του «All Inclusive» -που σημειώνεται στις μέρες μας- επιδεινώνει ακόμα περισσότερο την κατάσταση, καταδικάζοντας το συμβατικό τουρίστα σε κατάσταση «υπνοβασίας», ακυρώνοντας την ιδιαιτερότητα που έχει ο τοπικόςχώρος κι αποστερώντας τη δυνατότητα, στο τουριστικό προϊόν, να καταστεί μοναδικό κι ελκυστικό. Ακυρώνεται, δηλαδή, η ιδιαίτερη εκείνη αίσθηση που κάνει τον τουρίστα να νοιώθει «σαν στο σπίτι του» και δεν τον εξοικειώνει μετοπία, τροφές, τραγούδια, χορό, τέχνες, οδοιπορία, την ανάπτυξη κοινωνικών σχέσεων με τον ντόπιο πληθυσμό και με την ανθρώπινη δημιουργία του ίδιου, υπό καθεστώς διακοπών. Εξάλλουακόμα και τα νέα τουριστικά πακέτα και οι νέες μορφές τουρισμού (συνεδριακός τουρισμός, οικολογικός, πολιτιστικών διαδρομών, των σπορ, πεζοπορικός κ.λπ.), είναι μερικώς χρήσιμες συνταγές, συντήρησης του ίδιου μοντέλουΑυτά, επιμηκύνουν κάπως τη σεζόν, διασπείρουν τους επισκέπτες σε περισσότερους τόπους κι απασχολούν νέες ειδικότητες. Διατηρούν όμως το ολιγοήμερο της επίσκεψης και την εποχικότητα του μοντέλου.
III) Ο «Μετα-τουρισμός»:
Τα δεδομένα αυτά είναι αρκετά για να μας αναγκάσουν να ξαναδούμε το μοντέλο που ακολουθήσαμε ως σήμερα και να δούμε τι (;) άλλο υπάρχει. Όχι τι (;) υπάρχει ΠΕΡΑ από τον τουρισμό. Αλλά τι (;) υπάρχει ΜΕΤΑ από το υφιστάμενο προβληματικό μοντέλο τουρισμού. Μήπως -ακόμα κι αν δεν υπάρχει κάτι- πρέπει να το εφεύρουμεΚαι τι είναι αυτό που πρέπει να εφεύρουμε; Να εφεύρουμε:τον «Μετα-τουρισμό!!!»…
Ο Αρίστος Δοξιάδης, συγγραφέας του βιβλίου: «Το αόρατο ρήγμα: θεσμοί και συμπεριφορές στην ελληνική οικονομία», γράφει σχετικά στην «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ», στις 10-8-2014, σε άρθρο του με τίτλο: «Πέρα από τον τουρισμό», ότι: «φτάσαμε σε σταυροδρόμι. Ήρθε πλέον η στιγμή της κρίσιμης απόφασης: να επιλέξουμε το ίδιο ή κάποιο άλλο τουριστικό μοντέλο. Φτάσαμε -όπως και κάθε επιχείρηση που μεγαλώνει, φτάνει στο οριακό σημείο- να αποφασίσουμε αν θα συνεχίσουμε στην ίδια τροχιά (με την ίδια παραγωγική διαδικασία σε μεγαλύτερες ποσότητες) ή θα αξιοποιήσουμε την τεχνολογία και τις εγκαταστάσεις της υφιστάμενης τουριστικής υποδομής -τροποποιώντας την και αναβαθμίζοντάς την κατάλληλα- να δημιουργήσουμε κάτι διαφορετικό, που όμως να στηρίζεται στα ίδια στοιχεία, που αξιοποιούν τα συγκριτικά πλεονεκτήματά μας (που είναι: η φύση και το κλίμα, η γεωγραφική θέση, η σχετική ασφάλεια, η ελευθερία και ανεκτικότητα, η γλωσσομάθεια, το σημαντικό κτηριακό απόθεμα -που μένει κενό το χειμώνα- οι υποδομές μεταφορών και οι πολλοί καλοί επαγγελματίες στην εστίαση, στη διαμονή, στη ψυχαγωγία. Η δημογραφία δείχνει δύο τομείς όπου η ζήτηση θα αυξάνεται τις ερχόμενες δεκαετίες. Οι συνταξιούχοι της Ευρώπης πληθαίνουν και πολλοί θα αναζητήσουν κατοικία στον ήλιο. Εκεί θα χρειάζονται καλές υπηρεσίες παρόμοιες με του τουρισμού και επί πλέον, ιατρούς, γυμναστές, δασκάλους ζωγραφικής και συντηρητές κήπων. Θα ψωνίζουν τρόφιμα και ρούχα και θα φιλοξενούν κατά εποχές παιδιά και εγγόνια… Παράλληλα, η μεσαία τάξη σε παγκόσμια κλίμακα μεγαλώνει. Πολλοί νέοι θα θέλουν να σπουδάσουν σε διεθνή αγγλόφωνα πανεπιστήμια, με καθηγητές από κορυφαία ιδρύματα και συμφοιτητές από όλες τις χώρες. Θα μπορούσαν να βρουν μια φιλόξενη Ελλάδα, με Πανεπιστημιακούς από τη διασπορά, σε εγκαταστάσεις εν μέρει ξενοδοχειακές, σε υπέροχα μέρη για συγκέντρωση και για διασκέδαση. Είτε μείνουν στην Ελλάδα για τέσσερα χρόνια, είτε και για δυο εξάμηνα, θα εντάξουν την Ελλάδα στους αγαπημένους τόπους ενός πολίτη του κόσμου. Και θα δώσουν δουλειά σε επιστήμονες που θα αναβαθμίσουν τη χώρα στην παγκόσμια οικονομία της γνώσης. Για να συμβούν αυτά, δεν μας λείπουν ούτε οι εκπαιδευμένοι άνθρωποι, ούτε οι μεγάλες επενδύσεις σε υποδομές. Τα εμπόδια είναι οι θεσμοί και οι νοοτροπίες, καθώς κι η δυσκολία συντονισμού για να παρέχονται καλές ιατρικές υπηρεσίες και φυσικά το ανεκδιήγητο άρθρο 16 του Συντάγματος για την εκπαίδευση. …Ας το φανταστούμε όμως: να είμαστε σε ένα κοινό ευρωπαϊκό σπίτι οι οικοδεσπότες των ηλικιωμένων και των φοιτητών που θα περάσουν μαζί μας τα καλύτερά τους χρόνια. Φαντασιώσεις θα μου πείτε. Αλλά έτσι είναι. Όπως ο βόρειος συνομήλικός μου θα ‘θελε να λέει: «διαβάζω σχεδόν όλη τη νύχτα και πηγαίνω το χειμώνα στο Νότο.»έτσι κι εγώ, ο νότιος, ρεμβάζω δεκαπενταύγουστο για μεγάλες οικογένειες και ζωντανές κοινότητες».
Στο άρθρο μου, στις 9-4-2014, στην «Ελεύθερη Άποψη», με τίτλο: «Πολιτική του νησιού μας στον τουρισμό!», αναφέρθηκα κι εγώ -προς το τέλος του- με ιδιαίτερο κεφάλαιο, γι’ αυτή την «αναγκαιότητα, ο παράπλευρος στόχος της πολιτικής μας στον τουρισμό να είναι η διεύρυνση της στενής τουριστικής περιόδου» (η στενότητα της τουριστικής περιόδου, περιορίζει ασφυκτικά τη λειτουργία, την αποδοτικότητα και την απασχόληση σ’ αυτό τον τομέα).
IV) Οι προϋποθέσεις:
Χρειάζονται όμως προϋποθέσεις γι’ αυτό, όπως ήδη έγραψα σε προηγούμενα άρθρα μου. Αυτές αφορούν σε έναν «οδικό χάρτη» εφαρμογής πολιτικών, παραγωγικών, κοινωνικώνεπιχειρηματικών και λοιπών υποστηριχτικών δράσεων, οι οποίες να αποσκοπούν στα παρακάτω, ενδεικτικά:

Δράσεις: στην κατάστρωση σχεδίων υλοποίησης εξειδικευμένων τουριστικών προγραμμάτων &προϊόντων. Κυρίως, στον Ιατρικό τουρισμό (και ιδιαίτερα για άτομα της τρίτης ηλικίας, για τους χρονίως πάσχοντες, για τους αθλούμενους και αθλητέςαλλά και για τους εργαζόμενους με τηλε-εργασία κι επί μακρόν διαμένοντες στη χώρα και για φοιτητές της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης). Και με «τουριστικά πακέτα» που θα κατατείνουν να λειτουργούν όλο το χρόνο(12 μήνες). Και τα οποία, θα έχουν τίτλους και περιεχόμενο, όπως: «θεραπεία και διακοπές στην Ελλάδα», «ευζωία της τρίτης ηλικίας και διακοπές στην Ελλάδα», «Ακαδημίες αθλητισμού και διακοπές στην Ελλάδα»«τηλε-εργασία και φυσική ζωή στην Ελλάδα»«τηλε-εργασία και αγρο-τουρισμός στην Ελλάδα», «τηλε-εργασία και σπορ στην Ελλάδα», «Σπουδές & ψυχαγωγία στην Ελλάδα» κ.α.. Είναι τομείς που αδρανήσαμε αδικαιολόγητα μέχρι σήμερα, ενώ μπορούσαμε να διευρύνουμε, τόσο τη γκάμα των πελατών μας, όσο και το χρόνο λειτουργίας των τουριστικών μας μονάδων. Γι’ αυτά χρειάζεται η εφαρμογή ενός επεξεργασμένου σχεδίου για μια αξιόπιστη, ασφαλή και ποιοτική φιλοξενία και μια ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, στη στάθμη των απαιτήσεων των λαών της Βόρειας Ευρώπης. Μπορούμε -μετά από την κατάλληλη προπαρασκευή, σε υποδομές, με εξειδικευμένη οργάνωση κι εξοπλισμό και ύστερα από επαρκή συντονισμό των εμπλεκόμενων- να αρχίσουμε τη συστηματική διερεύνηση των δυνατοτήτων υλοποίησης συνεργασιών και σύμπηξης συμφωνιών, με επιμελητήρια ή άλλους φορείς, με Ασφαλιστικά Ταμεία, με εργατικά συνδικάτα και με Κυβερνήσεις των χωρών της Β. Ευρώπης, προκειμένου να αναλάβουν κι αυτοί μέρος της χρηματοδότησης των σχεδίων κατασκευής και δημιουργίας των υποδομών και των συναφών εγκαταστάσεων που θα απαιτηθούν.

Παράλληλες δράσεις της κεντρικής διοίκησης και της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης: στη διοικητική και παραγωγική αναδιάρθρωση των τομέων παραγωγής. Με εκσυγχρονισμό και αναδιοργάνωση υποδομών, υποδοχής κι εξυπηρέτησης τουριστών, καθ’ όλο το χρόνο (κοινωνικές και πολιτιστικές υποδομές, περιβαλλοντολογικά και πολιτιστικά πάρκα, εξωραϊσμούς, επαρκή συμπλήρωση συγκοινωνιακών έργων, πολύμορφες αθλητικές εγκαταστάσεις, στίβου, ομαδικών αθλημάτων, διαδρόμους πεζοπορίας, ποδηλατοδρομίας, «μότο-κρος», κολυμβητήρια, πεζοδρομήσεις, υποδομές κοινωνικών προσβάσεων για άτομα με αναπηρίες κ.α.). Καθώς επίσης, τη δημιουργία υποδομών, νοσηλευτικής φροντίδας, λειτουργίας προγραμμάτων και συστημάτων αποτελεσματικής θωράκισης της δημόσιας υγείας, εντοπίων και τουριστών, αλλά και ψηφιακών κέντρων και δικτύων επικοινωνίας, Wi - Fi κ.λπ.. Όπωςακόμα και κυρίως, την υποστήριξη της αναδιάρθρωσης του αγροτικού τομέα, για παραγωγή «προϊόντων ονομασίας προέλευσης» (Π.Ο.Π.), τυποποιημένων τροφίμων και πιστοποιημένων«βιολογικών προϊόντων», σε ανταγωνιστικές τιμές. Μαζί και με την προώθηση της «Μεσογειακής διατροφής» και την ανάδειξη της ταύτισής της, με την «Υγιεινή Διατροφή».

Δράσεις των αρμόδιων φορέων: στην κατάστρωση κι εφαρμογή προγραμμάτων ολοκληρωμένης περιβαλλοντολογικής προστασίας, καθώς και ολοκληρωμένης πολιτικής για την καλλιέργεια καιτην ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς και της σύγχρονης πολιτιστικής δημιουργίας κάθε περιοχής. Με εφαρμοσμένες πολιτικές δράσεις της Πολιτείας, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης καιτων συλλογικών φορέων ζωής και δημιουργίας του τόπου.

Δράσεις τεχνικής υποστήριξης των προαναφερθέντων δράσεων, που να αφορούν: στη δημιουργία επαρκών τεχνικών υποδομών, κέντρων και δικτύων, ώστε, να εξυπηρετούν και να υποστηρίξουν, τόσο την παραγωγική διαδικασία, τις μετακινήσεις και μεταφορές, όσο και  τη «τηλε-εργασία», τις «τηλε-συσκέψεις», αλλά και τη «τηλε-ιατρική», για τις ανάγκες των φιλοξενουμένων πασχόντων, των επισκεπτών και των εργαζόμενων, με «τηλε-εργασία» και επί μακρόν διαμενόντων στη χώρα μας.
V) «Δια ταύτα»:
Συμπερασματικά. Στη σύγχρονη εποχή που διανύουμε -περισσότερο παρά πατέ άλλοτε- είναι εφικτή -και ύψιστης προτεραιότητας- η εφαρμογή πολιτικών στον τουρισμό -που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε και «Μετα-τουρισμό»- που αποσκοπούν στην επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου.
Η άσκηση αυτών των πολιτικών, πρέπει να αποτελεί τη «Βίβλο» της συμπεριφοράς και της δράσης όλων μας, αφού: μειώνει την εποχική πίεση στο περιβάλλον, με τη διάχυση της τουριστικής ζήτησης μέσα στο έτος, στηρίζει -αποφασιστικά- την αναπτυξιακή διαδικασία και διασφαλίζει τηβιωσιμότητα της ίδιας της τουριστικής βιομηχανίας.
Για όλους όσοι επηρεάζουν ή μπορούν να επηρεάσουν, τη διαμόρφωση του υφιστάμενου τουριστικού μοντέλου (πολιτεία, τοπική & περιφερειακή αυτοδιοίκηση, φορείς που εμπλέκονται με τον τουρισμό, επιχειρηματικότητα, κοινωνικοί - πολιτιστικοί φορείς και πολίτες) υπάρχει πάντα «πεδίον δόξης λαμπρόν», για ορθολογικότερη, διαφανέστερη και κοινωνικά δικαιότερη διαχείριση των προβλημάτων που προκαλούν οι παθογένειες του τουριστικού τομέα της οικονομίας που προεκθέσαμε.
Χρειάζονται, λοιπόν, να γίνουν πολλά και δύσκολα πράγματα, που θα έχουν μακροπρόθεσμους στόχους κι απόδοση. Ιδιαίτερα στον τομέα εκείνο της οικονομίας στον οποίο διαθέτουμε -ως χώρα- αδιαμφισβήτητα συγκριτικά πλεονεκτήματα. Αλλά οι δυσκολίες που θα υπάρξουν δεν θα είναι και πολύ μεγαλύτερες από αυτές που απαιτούνται και για την εκπόνηση κι εφαρμογή ενός «ολοκληρωμένουσυστήματος διαχείρισης των στερεών αποβλήτων» (του συστήματος «ανακύκλωσης των σκουπιδιών», δηλαδή), το οποίο και χρειαζόμαστε -στο συντομότερο δυνατό χρόνο- να λειτουργήσει και το οποίοφιλοδοξούμε -βάσιμα- να εγκατασταθεί κι εδώ στη Ζάκυνθο!
Όταν όμως υπάρχει μια νέα γενιά (τα παιδιά μας) -που είναι βαρύτατα πληγωμένη από την αιμοβόρα κρίση που μας συγκλονίζει συθέμελα και για την οποία δεν ευθύνεται αυτή η ίδια- κι η γενιά αυτή πρέπει να μπορέσει να επιβιώσει στη χώρα της, τότε, δεν χωρά καμιά επανάπαυση και καμιά αβελτηρία
Κι ενώ, στην προ της Γαλλικής Επαναστάσεως περίοδο -όπου ήταν σε άνθιση ο θεσμός των μοναρχών- επαληθευόταν συχνά το αλλοτινό εκείνο λαϊκό γνωμικό των Ευρωπαίων, που έλεγε: «Αν οΒασιλιάς απέθανε; Τότε: Ζήτω ο νέος Βασιλιάς!!!». Το ιστορικό ανάλογο του γνωμικού αυτού, στη σύγχρονη εκδοχή του για τον τουρισμό, θα μπορούσε να γίνει: «Αν το Τουριστικό μοντέλο πνέει τα λοίσθιαΤότε: Ζήτω ο… Μετα-τουρισμός!!!»._

3