Τρίτη, 6 Ιανουαρίου 2015

Το success story του Τουρισμού (ή «…ο Βασιλιάς είναι γυμνός»)
του οικονομολόγου Παναγιώτη (Τάκη) Κ. Μυλωνά

Στην ειδική έκδοση: «15 ΠΡΟΣΩΠΑ για το 2015», της «Καθημερινής», 04-01-2015, φιλοξενείται και το άρθρο του Προέδρου του ΣΕΤΕ, κ. Ανδρέα Ανδρεάδη, με τίτλο: «Το μεγάλο success story του τουρισμού». Στο δισέλιδο αυτό άρθρο του, ο κ. Ανδρεάδης, επιχειρεί -δόλια, με παραπειστικές αναφορές και στοιχεία δημιουργικής λογιστικής- να υφαρπάξει ψευδείς εντυπώσεις για δήθεν «success story στον τουρισμό» και επιδιώκει να εξαρτήσει -δήθεν- την επανεκκίνηση και την ανασυγκρότηση της ελληνικής οικονομίας απ’ αυτό. Τον ίδιο στόχο έχει και η μόνη μεγάλη φωτογραφία που διανθίζει την παρουσίαση του άρθρου (και την οποία -με λαφυραγωγική διάθεση- καπηλεύεται, για τον ελληνικό τουρισμό, προκειμένου να κρύψει την πραγματική γύμνια του τομέα, πίσω από την αίθουσα με τα αντίγραφα των Καρυάτιδων, του Νέου Μουσείου της Ακρόπολης).
Το τέχνασμα της δημιουργικής λογιστικής που χρησιμοποιεί ο αρθρογράφος εξυφαίνεται απ’ τη δεύτερη κιόλας παράγραφό του,...
όταν -επί λέξη- αναφέρει: «Το 2014 βρίσκει τον ελληνικό τουρισμό να συνεισφέρει 14 δις ευρώ άμεσα έσοδα και μαζί με τις αερομεταφορές, τις θαλάσσιες μεταφορές και τον εσωτερικό τουρισμό 17,1 δις ευρώ. Εάν δεχθούμε ως πολλαπλασιαστή του τουρισμού το 2,2 που εκτίμησε το ΙΟΒΕ το 2012, η συνολική άμεση και έμμεση συνεισφορά του στην πραγματική οικονομία γίνεται 37,6 δις ευρώ ή το 20,5% του ΑΕΠ. Εάν τοποθετήσουμε τους πολλαπλασιαστές του ΚΕΠΕ και την κατανομή της τουριστικής δαπάνης, η αντίστοιχη συνεισφορά ανεβαίνει στα 45,3 δις ευρώ ή 24,7% του ΑΕΠ. Σύντομα θα έχουμε οριστικά νούμερα, είναι όμως βέβαιο ότι η πραγματικότητα κινείται μεταξύ των δυο αυτών εκτιμήσεων». Και συνέχισε την παράθεση των παραπειστικών κι επιλεκτικών του στοιχείων, με κυρίαρχα αυτά: της αύξησης των αφίξεων το 2013 & 2014 -πράγματι- και τις 115.000 εποχικές θέσεις εργασίας του Α΄ εξαμήνου του 2014 (οι οποίες -λογικά- θα αύξησαν τα έσοδα του ΙΚΑ, όπως τόνισε. Δεν μας είπε -ωστόσο- εάν τα έσοδα αυτά του ΙΚΑ, υπερβαίνουν ή υστερούν, έναντι των επιδομάτων ανεργίας που λαμβάνουν οι ίδιοι, όταν, την απασχόλησή τους την σφραγίζει -χωρίς εξαίρεση- η εποχικότητα που τους τυραγνά).
Αντί λοιπόν -στα προαναφερθέντα στοιχεία του- ο κ. Ανδρεάδης να απεικονίσει -ποσοστιαία στο ΑΕΠ- τα έσοδα του τουρισμού, τα οποία ο ίδιος παραθέτει -που αποτελούν, πάντως, μονοψήφιο ποσοστό και του τωρινού μειωμένου ΑΕΠ- προχωρεί σε αναγωγές κι εκτιμήσεις ενός αυθαίρετου «πολλαπλασιαστή», συντελεστή του 2012 του ΙΟΒΕ, που βασίζεται σε ακόμα παλαιότερες εκτιμήσεις. Ενός οργανισμού, δηλαδή, τον οποίο διεύθυνε ο κ. Γ. Στουρνάρας (ο οποίος και εξαργύρωσε -με την Υπουργοποίησή του- το προϊόν της εκεί δουλειάς του, ενώ, τις οικονομικές δεξιότητές του, τις υπέστη -με δραματικό τρόπο- η ελληνική οικονομία και κοινωνία, χωρίς όμως ακόμα κάποιο φως στην άκρη του τούνελ). Αυτό το άρθρο - αφήγημα, του κ. Ανδρεάδη, για το «success story του τουρισμού», μοιάζει με το παραμύθι του Άντερσεν «Τα καινούργια ρούχα του Βασιλιά». Οι αυλοκόλακες του «Βασιλιά» εκεί, θαύμαζαν τα «αόρατα ρούχα» του και μόνο ένα παιδί φώναξε πρώτο: «ο Βασιλιάς είναι γυμνός!!!». Κι ενώ η ελληνική οικονομία και κοινωνία -για έκτο συνεχή χρόνο- βρίσκεται σε βαθιά ύφεση και παρακμή, σε όλους τους τομείς, αποκαλύπτεται πως, η κλεπτοκρατία που λεηλάτησε τη χώρα, δεν λήστεψε μόνο κάποιον αποθεματοποιημένο πλούτο της. Αλλά άφησε και καμένη γη. Σε βαθμό μάλιστα ώστε, να μην υπάρχει τομέας παραγωγής -πλέον- που να λειτουργεί χωρίς ελλείμματα. Και παρά τα αντιθέτως θρυλούμενα -τα οποία ψευδώς καλλιεργούν πολλοί επιτήδειοι διακινητές τους- δεν ξεφεύγει απ’ τον ορισμό αυτό καθόλου κι ο τομέας του τουρισμού, ο οποίος λειτουργεί κι αυτός παράγοντας ελλείμματα!
Στην αρθρογραφία του κ. Ανδρεάδη, επιδεικνύεται στρουθοκαμηλοειδής περιφρόνηση για το βασικό αυτό έλλειμμα λειτουργίας του τουριστικού τομέα και όχι μόνο δεν υπάρχει κάποια -έστω- πρόταση υπέρβασής του, αλλ’ ούτε καν αναφέρεται ως ζήτημα που μπορεί να τεθεί προς εξέταση του θέματος που πραγματεύεται. Αγνοήθηκε άκριτα -ή/και σκόπιμα- η προβληματική λειτουργία του τουριστικού μας μοντέλου, που παράγει ελλείμματα. Επικάλυψε δε την άγνοιά του αυτή, με το στόχο της -«άνευ όρων» και «πάσει θυσία»- αύξησης των αφίξεων του τουρισμού. Κι ο στόχος αυτός του κ. Ανδρεάδη, συνοδεύθηκε από την απαίτηση για επαύξηση της ιδιαίτερης φορολογικής και χρηματοπιστωτικής μεταχείρισης που ήδη απολαμβάνουν -και εν μέσω κρίσης- οι κρατικοδίαιτοι μεγάλοι επιχειρηματίες του Τουρισμού στη χώρα.
[Σε σχετική αρθρογραφία μου, στην  εφημερίδα «ΕΡΜΗΣ», στις 24-01-2014- και υπό τον τίτλο: «Το Τουριστικό μας μοντέλο είναι προβληματικό και παράγει ελλείμματα!», είχα αναφερθεί σε μια έρευνα και μελέτη, του καθηγητή του Παντείου Πανεπιστημίου, Σάββα Ρομπόλη, που έγινε στη Ρόδο. Στην μελέτη αυτή διατυπώθηκαν και τα εξής: «Παρά την «τριτογενοποίηση» της παραγωγής -με την κυριαρχία των υπηρεσιών στο εθνικό εισόδημα (εθνικά και παγκοσμίως)- οι ηγετικοί» κλάδοι της οικονομίας παραμένουν οι δύο πρώτοι τομείς (η αγροτική παραγωγή και η μεταποίηση), οι οποίοι δημιουργούν υψηλές προστιθέμενες αξίες. Αυτοί προξενούν το πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα στην οικονομική μεγέθυνση. Ενώ, ο τρίτος τομέας (οι υπηρεσίες), είναι συμπληρωματικός, που πιστοποιεί μόνο τις προστιθέμενες αξίες και προκαλεί απλώς μια ζήτηση. Κι ο τουρισμός -ως υπηρεσία- είναι συμπληρωματικός τομέας. Δεν μπορεί να αποτελέσει την ατμομηχανή της οικονομικής μας ανάπτυξης μόνος του. Από άποψη δε οικονομικής θεωρίας, αποτελεί μόνο μια ζήτηση, ενοικίων καταλυμάτων, εισιτηρίων και σίτισης. Γι’ αυτό, μόνο οικονομολόγοι μπορούν να του δώσουν δυναμική αναπτυξιακή διάσταση, περιβάλλοντάς τον, γύρω - γύρω, με παραγωγικές δραστηριότητες, τις οποίες μπορούν να καταναλώνουν οι τουρίστες. Και κάτι τέτοιο στη χώρα μας δεν έχει γίνει.». Και συνέχισε: «Σε μια μελέτη που κάναμε προ 10ετίας στη Ρόδο, με το Πάντειο Πανεπιστήμιο, διαπιστώσαμε ότι: σε μια ανάλυση «κόστους - οφέλους» στο Τουρισμό, πιστοποιήσαμε το εντυπωσιακό γεγονός πως: το οριακό κόστος εκεί ήταν μεγαλύτερο του οφέλους!!! Εκεί που υπήρχαν 1.500.000 τουρίστες, οι καμπύλες: της Ζήτησης, των Τουριστών και Προσφοράς, της Ρόδου και των νησιών του Αιγαίου, ήταν ασύμπτωτες. Κάποια μικρή παραγωγή απορροφήθηκε. Όμως, η Ζήτηση αφορούσε, κυρίως, σε αγροτικά προϊόντα Τουρκίας και βιομηχανικά προϊόντα παραγωγής χωρών που προέρχονταν οι τουρίστες. Ειδικότερα βρήκαμε ότι, το: 78% των εισροών δημιουργίας του τουριστικού προϊόντος αφορούσε εισαγωγές, οι οποίες κινητοποιούσαν την παραγωγική διαδικασία των χωρών από τις οποίες εισάγουμε προϊόντα και τουρίστες και μόνο κατά 22% της ζήτησης αυτής καλύφθηκε εγχωρίως. Ενώ, ταυτόχρονα, κάθε επί πλέον μοναδιαία αύξηση του τουριστικού ρεύματος, σήμαινε μεγαλύτερη από 100% -ανά μονάδα- αύξηση των εισαγωγών. Συνεπώς, θα πρέπει όλα αυτά να επανατοποθετηθούν», κατέληγε ο Καθηγητής. Έτσι, αυτό το εγχώριο μέρισμα των τουριστικών μας εσόδων, εξανεμίζεται και αντιστρέφεται σε έλλειμμα κι ο «συντελεστής του τουρισμού», με το υπάρχον τουριστικό μοντέλο που εφαρμόζεται, απολήγει στα …«αόρατα ρούχα του Βασιλιά», απ’ το παραμύθι του Άντερσεν.]
Γίνεται προφανές πως, τα οποιαδήποτε έσοδά μας απ’ τον τουρισμό, εξανεμίζονται κι αντιστρέφονται σε ελλείμματα, σε βαθμό μάλιστα ώστε, να υπονομεύεται -μακροπρόθεσμα- η βιωσιμότητα του ίδιου του τουριστικού τομέα, ο οποίος έτσι, αδυνατεί να αυτοχρηματοδοτήσει το κόστος της ποιοτικής του αναβάθμισης, να μειώσει το «οικολογικό αποτύπωμά» του -με την εγχώρια παραγωγή και την υποκατάσταση των εισαγωγών, σημαντικού μέρους του τελικού προϊόντος του- και να διεκδικήσει την επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου, καλύτερη πελατεία και τιμές ανάλογες υπηρεσιών υψηλής κατηγορίας. (Καθόλου τυχαία -π.χ.- που, μια διαφημιστική καμπάνια προώθησης ελληνικών κρασιών, βρήκε τοίχο στην επιχείρηση δειγματισμού της σε Μοσχοβίτες, ένεκα της αρνητικής προκατάληψης που διέδωσαν -για τα ελληνικά κρασιά- οι πελάτες του ελληνικού «All Inclusive»…)
Η Ισπανία -σε ένα βαθμό- το ’χει κάνει αυτό. Κι η Ιταλία, το ίδιο.
Ο κύριος όμως στόχος μιας πολιτικής τουρισμού, πρέπει να αποβλέπει περισσότερο στην ποιότητα κι όχι στην ποσότητα του τουριστικού προϊόντος, αλλά και στην επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου, για την οποία πρέπει να σχεδιαστούν, να προωθηθούν και να λειτουργήσουν τα κατάλληλα νέα τουριστικά προϊόντα που θα ανταποκρίνονται σ’ αυτό.
Πρέπει -επί τέλους- να σχεδιάσουμε ένα υπόδειγμα νέου τουριστικού μοντέλου, για το οποίο έχω ήδη κι εγώ αναπτύξει -ακροθιγώς- προτάσεις, μέσα από σχετική αρθρογραφία μου, η οποία περικλείεται στον τίτλο: «ΜΕΤΑΤΟΥΡΙΜΟΣ». Ενώ η σχετική «ανοιχτή επιστολή» μου προς τοπικούς άρχοντες, μου ανταπέδωσε μόνο χαμόγελα αμηχανίας εκ μέρους τους.
Αυτά όμως δεν γίνονται από μόνα τους. Άλλωστε, η πολιτική στον τουρισμό είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να χαράσσεται μόνο απ’ τους ξενοδόχους. Η ιστορία των οικονομικών θεωριών μας λέει πως: μόνο για μια φορά, ο πολυγραφότατος παππούς του οικονομικού φιλελευθερισμού, ο Άνταμς Σμιθ, επικαλέστηκε -για την περιγραφή της «ελεύθερης αγοράς»- την «αόρατη χείρα», η οποία αυτορρυθμίζει τις λειτουργίες και επιφέρει τον «τέλειο ανταγωνισμό» στην αγορά. Όμως, ακόμα κι αυτός, ουδέποτε το είχε εννοήσει κυριολεκτικά. Είναι -άλλωστε- παγκοσμίως γνωστό ότι: σ’ όλες τις εκδοχές του καπιταλιστικού συστήματος παραγωγής και σε κάθε παραλλαγή της αστικής δημοκρατίας -ιδιαίτερα δε στις πιο ανεπτυγμένες παραγωγικά χώρες- αντί για την «αόρατη χείρα», υπάρχουν πάντα πολλοί και επάλληλοι -κεντρικά διευθυνόμενοι- δημόσιοι οργανισμοί, που συντονίζουν τη ρύθμιση των λειτουργιών και αποτελούν τον μοχλό συντήρησης κι ανάπτυξης του ίδιου του συστήματος, με ορατές επεμβάσεις στην αγορά, μέσα από την αυστηρή δημοκρατική νομιμότητα, των τριών διακεκριμένων εξουσιών και τις «αντιτράστ», «αντικαρτέλ» πολιτικές ή/και τη δράση οργανισμών, ενάντια σε εναρμονισμένες πρακτικές νόθευσης του υγιούς ανταγωνισμού. Δεν υπάρχει -άλλωστε- κενό εξουσίας, αλλά κι όπου τείνει να εμφανιστεί, αμέσως καλύπτεται από οποιοδήποτε άλλο «σύστημα» ή «μοντέλο» προλαβαίνει να το καλύψει. Αλλά ακόμα κι αν τα διαθέσιμα «μοντέλα» ελλείπουν, αντί για την «αόρατη χείρα», επεμβαίνουν πάντα, είτε η «μαύρη χείρα», είτε η «Κόζα Νόστρα», είτε οποιαδήποτε άλλη «Μαφία» προφταίνει να καλύψει πρώτη το κενό που δημιουργείται. Όσον δε αφορά στο «Μοντέλο Τουρισμού» -ως υποσύστημα του συνολικού μοντέλου παραγωγής- αναφερόμενοι σε αυτό, δε μιλάμε για ένα συγκεκριμένο στερεότυπο κάποιου «Μοντέλου». Μιλάμε κι ορίζουμε, ως «Μοντέλο», ότι -κυρίως- περιγράφει ή χαρακτηρίζει τον οικονομικό αυτόν τομέα κι ότι ακόμα συνιστά το αποτέλεσμα μιας κεντρικά ασκούμενης τουριστικής πολιτικής, κινήτρων κι αντικινήτρων σ’ αυτόν. Αλλά με ενδεχόμενη την απουσία ύπαρξης πολιτικών στον τομέα, το «Τουριστικό Μοντέλο» παίρνει ανεξέλεγκτες κατευθύνσεις, από τις καιροφυλακτούσες «Μαφίες» (με στρεβλώσεις, ελλειμματικές αποδόσεις, με αθέμιτο ανταγωνισμό και αισχροκέρδεια, με στροφή στη χαμηλή ποιότητα και την ανεμπόδιστη καταστροφή του περιβάλλοντος ή με κυριαρχία μορφών παραβατικού τουριστικού προϊόντος, που βασίζεται στα νοθευμένα ποτά ή/και στο «ναρκοτουρισμό»).
Ο τουριστικός τομέας θα μπορούσε να γίνει -υπό προϋποθέσεις όμως- κύριο ανάχωμα, προκειμένου να αντιπαλέψουμε τις αντιξοότητες της αιμοβόρας κρίσης και των «μνημονίων», που δοκιμάζουν τις αντοχές της κοινωνίας μας. Αρκεί -το μοντέλο τουρισμού- να σχετίζεται με πολιτικές για ισόρροπη και βιώσιμη ανάπτυξη και πολιτικές που κατατείνουν στην επιμήκυνση της στενής τουριστικής περιόδου. Θέματα που επιμελώς απέφυγε να θίξει με το άρθρο του ο κ. Ανδρεάδης.
Το προβληματικό κι ελλειμματικό -στη λειτουργία του- «τουριστικό μοντέλο» μας, χρειάζεται επειγόντως, αναδιάρθρωση εκ βάθρων και μεταρρυθμίσεις. Και «Ποιητική αδεία», θα μπορούσαμε να πούμε ότι: ένας ελλειμματικός τομέας -τον «πολλαπλασιαστή τουρισμού»- όχι δεν είναι σε θέση να τον κινητοποιήσει, αλλά, τουναντίον, να καταστήσει πρωταγωνιστή το «διαιρέτη ανάπτυξης» κι αυτόν ως πολλαπλάσιο της μονάδας…
Δεν είναι δυνατόν, στην εποχή της πρωτοφανούς -σε έκταση και βαθμό- οικονομικής κρίσης, που μας συγκλονίζει συθέμελα, να μην απασχολεί -πρωτευόντως εμάς κι όχι την κα Μέρκελ- το γεγονός πως: στην χώρα, στην οποία βρίσκουν απασχόληση περισσότερο από δύο εκατομμύρια μετανάστες, να υπάρχουν -σχεδόν- 1.500.000 άνεργοι, επειδή απαιτούν ασφαλιστική κάλυψη, νομιμότητα και προπαντός, ένα πρακτικό και βιώσιμο σχέδιο ανάπτυξης και εξόδου από την κρίση._